Η Γιορτή της Αναστάσεως του Λαζάρου
Η γιορτή της Αναστάσεως του Λαζάρου, που σήμερα τελείται το Σάββατο προ της Κυριακής των Βαΐων την παλιά εποχή γιορταζόταν μαζί με την Βαϊοφόρο. Κατ’ αυτήν στα Ιεροσόλυμα είχε καθιερωθεί ήδη από τον δ’ αιώνα να γίνεται μεγάλη λιτανεία. Τα πλήθη του λαού έχοντας επικεφαλής τον Επίσκοπο ξεκινούσαν από το όρος των Ελαιών μετά από την Ακολουθία, που γινόταν εκεί, διέτρεχαν όλη την πόλη και έψαλλαν ύμνους μαζί με την επαναλαμβανόμενη επωδό «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου».
Αργότερα, και πιθανόν αρχές του ζ’ αιώνα η γιορτή του Λαζάρου χωρίσθηκε από τη γιορτή της Βαϊοφόρου για την εξής αιτία:
Την προ της Κυριακής των Βαΐων Παρασκευή, έληγε η νηστεία των σαράντα ημερών και μέχρι την Κυριακή μεσολαβούσε το Σάββατο, χωρίς νηστεία και χωρίς καμιά γιορτή. Έτσι η γιορτή της Αναστάσεως του Λαζάρου μετατέθηκε το Σάββατο και ξεχωρίστηκε από τη Βαϊοφόρο Κυριακή. Ό,τι απέμεινε από την άλλοτε κοινή γιορτή μέχρι σήμερα είναι το Απολυτίκιο «Την κοινήν ανάστασιν…», το οποίο ψάλλεται και στις δύο γιορτές.
Επειδή η μεγάλη αυτή γιορτή της Αναστάσεως του Λαζάρου είναι όπως ψάλλει η Εκκλησία μας «της παλιγγενεσίας προοίμιον σωτήριον» και προανακήρυξη της Αναστάσεως του Χριστού, ο οποίος ανέστησε τον Λάζαρο, γι’ αυτό και η Ακολουθία του Όρθρου και της Θ. Λειτουργίας έχει λάβει αναστάσιμο χαρακτήρα και περιεχόμενο. Έτσι από το Σάββατο του Λαζάρου και μέχρι την Κυριακή του Θωμά, στις Ακολουθίες των μεγάλων Δεσποτικών Εορτών, που μεσολαβούν, «σχολάζει η Παρακλητική» και δεν ψάλλεται κανένα Μαρτυρικό ή Θεοτόκιο της.
Επίσης κατά το διάστημα αυτό (από Λαζάρου μέχρι Θωμά) απαγορεύεται η τέλεση Μνημοσύνων με κόλλυβα.
α) Το Απολυτίκιο. Ήχος α’.
Την κοινήν Ανάστασιν προ του σου πάθους πιστούμενος, εκ νεκρών ήγειρας τον Λάζαρον, Χριστέ ο Θεός· όθεν και ημείς ως οι Παίδες, τα της νίκης σύμβολα φέροντες, σοι τω νικητή του θανάτου βοώμεν· Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου.
(Χριστέ, ο Θεός μας, δίνοντας βεβαίωση για το ότι θα αναστηθούν όλοι οι άνθρωποι, ανέστησες από τους νεκρούς τον Λάζαρο, πριν από το πάθος Σου. Γι’ αυτό κι’ εμείς σαν τα παιδιά, κρατώντας τα σύμβολα της νίκης, τους φοίνικες, φωνάζουμε δυνατά σ’ Εσένα τον νικητή του θανάτου: Δόξα στον Ύψιστο Θεό. Ευλογημένος είναι Αυτός, που έρχεται σταλμένος από τον Κύριο).
β) Το Κοντάκιο. Ήχος β’. Τα άνω ζητών.
Η πάντων χαρά, Χριστός η αλήθεια, το φως η ζωή, του Κόσμου η ανάστασις, τοις εν γη πεφανέρωται, τη αυτού αγαθότητι και γέγονε τύπος της αναστάσεως, τοις πάσι παρέχων θείαν άφεσιν.
Ο Χριστός, ο οποίος είναι η χαρά όλων, η αλήθεια, το φώς, η ζωή, η ανάσταση του κόσμου, με την αγαθότητά Του φανερώθηκε στους κατοίκους της γης. Και έγινε ο τύπος της αναστάσεως παρέχοντας σε όλους τη θεία συγχώρηση των αμαρτιών.
(Γ.Β.Μαυρομάτη, «Η Ανάσταση του Λαζάρου», εκδ. Τέρτιος)
